Shrapnel Charlie

Shrapnel Charlie

In het dorpje Sint-Jan, nu een deelgemeente van de stad Ieper, werd in 1953 Ivan Sinnaeve geboren. Zoals heel veel mensen van zijn generatie zat hij als kind ademloos te luisteren naar oude mensen als die herinneringen ophaalden aan de Eerste Wereldoorlog. Zijn grootvader, geboren in 1903, was een goed verteller en kon het eindeloos hebben over wat hij als jonge snaak had meegemaakt in die bange jaren. En grootvader zei vaak dat hij hoopte dat die verhalen over wat mensen elkaar hadden aangedaan en wat mensen hadden moeten uitstaan, nooit verloren zouden gaan... Ivan knoopte dat als kind goed in zijn oren en wist niet dat hij zoveel jaren later - ongewild en onverwacht - zijn steentje zou bijdragen om die dingen niet verloren te laten gaan... Ivan groeide op en werd schrijnwerker. Hij leerde een lieve vrouw kennen, huwde met haar, samen kregen ze kinderen... Kortom, ze vormden een heel gewoon doorsnee-gezin met mooie momenten en wellicht ook wel eens zorgen, zoals het in zoveel huishoudens gaat.

Maar in 1991 sloeg het noodlot toe... Door een arbeidsongeval belandde Ivan voor vele maanden in het ziekenhuis. Toen hij eindelijk huiswaarts kon, deelden de artsen hem mee dat hij voortaan door het leven zou moeten gaan met voortdurende pijn. Met behulp van een wandelstok heel korte stukjes stappen, kon nog net. Maar zo goed als alle verplaatsingen zouden vanaf nu met een rolstoel moeten gebeuren. En... van opnieuw gaan werken, was geen sprake meer. Voor Ivan en Marie Claire veranderden zo hun toekomstplannen en -dromen...

Maar in de zomer van 1995 (of was het die van 1996?) gebeurde er iets dat de volgende jaren het leven en het huishouden van Ivan en Marie Claire een bijzondere wending zou geven! Tijdens een wandeling aan zee zagen Ivan en Marie Claire in een etalage van ee speelgoedwinkel een doos liggen met daarin alles wat je nodig hebt om enkele loden soldatenfiguurtjes te gieten: een matrijsje, een stukje lood voldoende voor een vijftal figuurtjes, een pannetje om het lood te smelten en dat vloeibare lood in het vormpje te gieten. Het leek Ivan wel iets om zich mee bezig te houden en die doos werd aangekocht. Maar het lood was natuurlijk vlug opgebruikt en de modelbouwfirma leverde wel extra lood, maar daarvoor vroegen ze eigenlijk vrij veel geld. En toen kreeg Ivan een idee! In zijn tuin vond hij sinds jaar en dag loden kogeltjes en shrapnel balletjes in zijn tuin (Zie foto: Stijn en Olivier op zoek naar loodjes)! Via ondervinding leerde hij hoe hij het lood kon scheiden van het vuil dat aan de bolletjes hing en geleidelijk aan ontdekte hij hoeveel verschillende soorten van die kartetskogels er eigenlijk wel bestaan.

Op zekere dag kwam een vriend bij hem op bezoek, net op het moment dat Ivan soldaatjes goot. Hij had ondertussen al meerdere vormpjes om soldaatjes, paarden en kanonnen te gieten. "Ja", lachte Ivan," ik word weer een kind; ik speel met de soldaatjes!" Maar toen die vriend van hem hoorde uit welk lood Ivan die figuurtjes maakte, reageerde hij: "Verdorie, als de Engelse slagveldtoeristen dat zouden zien! Die zouden meteen zo'n figuurtje willen!" Die vriend werkte namelijk op de oorlogsbegraafplaatsen en wist dus dat Britse bezoekers wel graag een souvenir van de slagvelden meenemen naar huis.

En hoewel Ivan het aanvankelijk maar moeilijk kon geloven dat die slagveldpelgrims in de wolken zouden zijn met dergelijke loden ventjes, begon er een idee te rijpen... Hij dacht weer aan wat zijn grootvader zaliger hem op het hart had gedrukt: "Zorg ervoor dat men in de toekomst niet vergeet wat er hier allemaal gebeurd is en wat mensen hier hebben m oeten doorstaan!" En zo begon hij die loden figuurtjes te gebruiken om er soldaatjes uit de Eerste Wereldoorlog mee uit te beelden. Hij schafte zich matrijsjes aan om er de typische uitrustingen mee te kunnen maken en na verloop van tijd maakte hij ook zelf matrijsjes voor figuurtjes. Zijn leger groeide aan met Duitsers, Engelsen, Fransen, Shotten, Belgen, Indiers, Australiers, Amerikanen, soldaten te voet en soldaten te paard... En het bleef niet bij militairen. 'Notre Dame des Tranchees' ('Onze Lieve Vrouw van de Loopgraven'), zoals de soldaten haar noemden en op wiens bescherming ze hoopten en tot wie ze in hun ellende en angst om sterkte baden. Er volgden nog loden klaproosjes, het Victoria Cross, schaal modellen van oorlogsgedenktekens... Vrienden brachten hem allerlei (voor musea eerder oninterssante) vondsten van op de voormalige slagvelden om die te verwerken in zijn creaties: uniformknopen, gespen van riemen, kogelhulzen, kapotte rumkruiken, allerlei glaswerk... .

In zijn brein en via zijn handen ontstonden er inderdaad al meerdere prachtige creaties. Op een houten plank schikt hij de soldaten figuurtjes in een bepaald tafereel (soms gebaseerd op een bestaande foto uit de oorlog): Duitse troepen die aanvallen met een vlammenwerper, Australiers en Nieuw-Zeelanders die een boksmatch bijwonen, Belgische troepen die in hun loopgraaf aan de IJzer soldatenkunst vervaardigen, Schotse manschappen die Duitse krijgsgevangenen wegbrengen, de kerstverbroederingen tussen Duitse en Britse troepen in 1914, Duitse verkenners te paard, marcherende pelotons soldaten...

Met engelengeduld giet hij de figuurtjes (amper 5cm groot), boort gaatjes in de soldatenlijfjes om er dan de passende hoofdjes en armpjes op te lijmen. Plakt geweertjes en ranseltjes, schildert de hoofdjes (met snorretjes!) en uniformen in de correcte kleuren... En uit zijn grote voorraad aan kleine slagveldvondsten haalt hij de geschikte dingen om het decor voor de taferelen te maken.

Als de pijn hem vroeg in de morgen uit het bed jaagt, trekt hij zich terug in zijn werkplaats of in de keuken en concentreert hij zich op het gieten van soldaatjes, op het boren en het vijlen, op het schilderen en plakken... Hij denkt aan de ellende die de soldaten in het slijk van de Westhoek doorstonden... en hij voelt zijn eigen pijn minder. Of moeten we zeggen 'hij voelt zijn pijn anders?'

Hoeveel soldaatjes Ivan al maakte sinds hij ermee begon? Hij heeft ze niet geteld, maar het zijn er een kleine tweeduizend per jaar... Hoeveel wil hij er liefst maken? Dat weet hij wel: 55.000 - want op de Menenpoort in Ieper staan er ongeveer zoveel namen van Britse Soldaten dieop de slagvelden in het Ieperse vermist bleven.

 

 

"Weer ene die naar huis terugkeert..."

Ongeveer tweeduizend soldaatjes per jaar... Staan die allemaal bij Ivan thuis? Neen, die soldaatjes zitten al over heel de wereld verspreid!

Vooral via het doorvertellen aan elkaar komen meer en meer slagveldpelgrims te weten dat Ivan een unieke hobby heeft en zo gebeurt het steeds vaker dat buitenlanders aanbellen bij de rijwoning waar Ivan en Marie Claire wonen met de vraag of ze even een kijkje mogen nemen en of hij even kan demonstreren hoe hij uit die moordende loden kogels soldaatjes giet. En iedere keer toont Ivan hoe hij te werkt gaat en iedere keer staan de bezoekers met bewondering en vaak sprakeloos te kijken hoe weer een nieuwe soldaat-voor-de-vrede uit het matrijsje tevoorschijn komt. Met eerbied en vaak ontroerd houden ze de figuurtjes vast. En maar al te graag nemen ze het soldaatje mee naar hun land van herkomst.

En ook Ivan is dan iedere keer een tevreden man: "Dat is weer een soldaat die naar huis kan terugkeren." Het staat ook op het kaartje dat hij wel eens meegeeft met die soldaatjes: "This soldier was made with te lead of WW1 shrapnel shells that was found on the former battlefields of the Ypres Salient (Belguim)". "Lood dat ooit soldaten doode, werd hergoten tot een nieuwe soldaat die kan terugreizen naar zijn land van herkomst om er een boodschap van vrede te brengen" is de motivatie van Shrapnel Charlie, de man die deze figuurtjes maakt. Deze foto is een kunstwerkje dat ik (Stijn: moderator Poelcapelle Area)heeft gekregen van Shrapnel Charlie. Voor Ivan had ik enkele voetstukjes mogen maken van bunkerrestanten en als wederdienst kreeg ik dit prachtig werkje cadeau!

Soms gebeurt het dat Ivan voor bepaalde gelegenheden iets groters maakt. Op herdenkingsplechtigheden, voor regimenten die naar de slagvelden op bezoek komen, voor families die speciaal naar het graf komen van een gesneuvelde (over)grootvader of (over)grootoom, creeert hij iets bijzonders dat hij dan als aandenken overhandigt. En zo kregen verschillende van zijn stukken al een ereplaats in een (regiments) museum, in een kazerne, in het kantoor van een hoogwaardigheidsbekleder of gewoon in de beste kamer van een of andere familie die hier naar een graf kwam zoeken.
Je vindt Ivan zijn werk in Belgie (natuurlijk), Frankrijk, Nederland, Duitsland, Engeland, Schotland, Ierland, Canada, De Verenigde Staten van Amerika, Australie, Nieuw-Zeeland, India... het lijstje is zeker niet volledig! Allemaal loden bolletjes die onder de vorm van soldaten weer naar hun thuisland terugkeerden! En voor het vti van Waregem maakte Ivan in 2002 een prachtig kruisbeeld.

"Shrapnel Charlie"

Engelstaligen kunnen zijn voornaam 'Ivan' wel uitspreken (al maken ze er Aiven van), maar zijn typische Vlaamse achternaam 'Sinnaeve' kunnen ze met de beste wil maar niet verstaanbaar door hun keelgat krijgen. Op zekere dag bedacht een Canadese bezoeker spontaan voor Ivan de naam 'Shrapnel Charlie'. Hij zei: "weet je, omdat je zoveel doet voor de Britten, zou jij eigenlijk een Engelse naam moeten hebben. Wel, omdat de helft van de Britten Charles heet - zelfs hun kroonprins heet Charles - zullen we je tot 'Charlie' dopen. En omdat je die figuurtjes uit schrapnelbolletjes maakt, maken we er meteen 'Shrapnel Charlie' van."
En sindsien draagt Ivan met trots zijn artiestennaam Shrapnel Charlie en alle Engelse bezoekers zijn opgelucht dat hun tong niet in een knoop hoeft te slaan door het uitspreken van zijn Vlaamse naam!

Shrapnel Charlie werd stilaan een bekende figuur. Verschillende binnenlandse en buitenlandse journalisten kwamen al langs om een stukje te schrijven voor een of andere krant of tijdschrift. Ook het populaire VRT- televisieprogramma "Afrit9" kwam in 2000 op bezoek en bracht een bijdrage over zijn loden figuurtjes.

Je kon het werk van Ivan bewonderen op gelegenheidstentoonstellingen in de IJzertoren van Diksmuide (juni-december 2002) en in het In Flanders Fields Museum van Ieper (oktober 200 april 2005). Wie het Memorial Museum Passchendaele 1917 (Zonnebeke) bezoekt, zal zien dat in de maguette van de puinen van de abdijkerk de soldatenfiguurtjes door Ivan gemaakt zijn. Vanzelfsprekend duikt ook op internet de naam 'Shrapnel Charlie' steeds vaker op.

Ivan kan een boek vullen met al die oorlogsverhalen en anecdotes over de bezoekers die hij al over de vloer kreeg. Of het boek er ook ooit komt, dat is maar de vraag. Een titel heeft Ivan wel al: "Tranen hebben geen nationaliteit"...

Wordt Ivan rijk van zijn werk? Ja, heel rijk en je kan het ook aan hem zien. Of... wacht even, voor je verder leest, moeten we eerst even iets duidelijk maken: als je nu denkt dat Ivan heel veel geld verdient met zijn soldaatjes, dan heb je het verkeerd voor. Ik bedoel niet dat soort rijkdom. Financieel wordt hij helemaal niet rijk, want de kleine vergoeding die hij vraagt voor een figuurtje is amper genoeg om de verf en het gas (voor het vlammetje om het lood te smelten) te betalen. En meestal krijgen 'speciale bezoekers' die dingen trouwens gratis. Ivan wil immers geen geld verdienen aan wat voor zoveel leed en gruwel heeft gezorgd. Hij waardeert het wel heel erg als zijn bezoekers hem nadien een prentkaart of foto sturen van waar zij wonen. Op die manier ziet hij waar zijn soldaatjes hun nieuwe thuis hebben gevonden! En heel vaak geven (of sturen) bezoekers of regimenten een typische (militaire) souvenier of een vlag van hun land om hun waardering en dankbaarheid te tonen. Maar Ivan heeft inderdaad een rijkdom verzameld: de vriendschap en de waardering van mensen van over de hele wereld, van alle rangen en standen. En dat is een onschatbare rijkdom die je ook moet verdienen!!!

In 2005 viel Ivan een grote eer te beurt: hij werd benoemd tot Ere-Brigadier van het Compentiecentrum Steunmaterieel en -Producten (CCMP), de legerafdeling die gevestigd is in de Ieperse Kazerne. Een viertal jaar eerder ontving Ivan vanwege de Nationale Federatie Strijders van 1940-1945 de decoratie Erkentelijkheidskruis als blijk van waardering voor zijn werk. Ook kwam Ivan overal terwereld in alle kranten te staan, zoals je op deze pagina hier kan zien Shrapnel Charlie in de krant!

Wie bij Ivan en Marie Claire aanbelt, maakt kennis met een vriendelijke sfeer van gastvrijheid. Je maakt kennis met een fantastische man en vrouw die aan hun leven een heel bijzonder doel hebben gegeven, al hadden ze vroeger nooit gedacht dat ze dit ooit zouden doen. Je maakt kennis met een man met een formidabel optimisme. Terwijl Ivan aan de bezoekers toont hoe hij te werk gaat, tapt hij de ene mop na de andere en doorheen zijn werkplaats davert het ene lachsalvo na het andere. Niemand vergeet ooit zijn bezoek aan de schalkse Shrapnel Charlie, maar eveneens niemand vergeet ooit de boodschap die Ivan en zijn soldaatjes wereldwijd verspreiden!

Schrapnel Charlie And The Scottish Memorial

Ivan Sinnaeve is born in 1953. He used to be a carpenter, until he had a severe accident which disabled him. Since then, he is able to walk short distances with his walking stick, but can only leave his house with a wheelchair, helped by his wife.
Ivan couldn't live with the idea to spend his days in front of the television and sought for a new challenge. And so he started making lead soldiers.
Living near the battlefields of the Great War, the soldiers from all over the world who passed here, became his major source of inspiration.
He wasn't satisfied with just making lead soldiers. For him, these figurines should have an emotional link with the area in which so many fought, sisappeared or died. Therefore he decided to use special lead: the lead of the murderous shrapnel balls which are still commonly found in Flanders Fields.
His international reputation was quickly established. People from all over the world are visiting him. One of them, a Canadian, gave him a very appropiate artist name: 'Shrapnel Charlie', and since them he is known as such.
The battlefield pilgrims are only too happy to take some of Charlie's soldiers with them, and he is very proud on that. Ivan sees this as a symbolical return of the soul of the soldiers.

When he heard about the idea to raise at last a Scottish monument in Flanders he was immediately very enthousiast. It was his idea to make a special limited edition of his famous piper model, probably the most wanted model of all his design, with the sole purpose to collect money for this project.
Ivan does'nt want to be paid for his efforts. He insists that ecery penny should go to the raising of this all-Scottisch monument, which will commemorate the involvement of all the Scottish soldiers on the Western Front.

The Scottish Monument Project seeks to erect a permanent memorial to all the Scottish soldiers who fought on the Western front, regardless of their unit. It will be made by the Scottish company Fyfe Glenrock out of Corrennie Pink, a Scottish granite. The monument will be raised near Zonnebeke- Passchendaele. Three Scottish Divisions were involved in
bitter fighting here between 31 of July and the end of September 1917 in this peticular area.
It will be similar in the shape and size to many of the city-, village- and parish memorials in Scotland, this to symbolize the bound between the hometowns of the soldiers and the
former battlefield. It will also be a reminder of the involvement of the 1st South African Brigade, which was part of the 9th Scottish Division.

 

 

 

 

"Shrapnel Charlie"
Ivan SInnaeve - Marie Claire Leroy
Brugseweg 283
8900 Ieper (Sint-Jan)
(057) 20.36.91